گذشته چراغ راه آینده است

گذشته چراغ راه آینده است

آیا تاریخ تکرار می‌شود ؟ بی‌شک تاریخ به شکل اولیه‌اش هرگز تکرار نمی‌شود چرا که یکی از اجزای اصلی تشکیل دهنده تاریخ زمان است و زمان هیچ‌گاه از حرکت بازنمی‌ایستد. در سی و پنجمین دوره جشنواره جهانی فیلم فجر شاهد بازگشت سیمرغ فیلم کوتاه هستیم. در این دوره شاهد نمایش فیلم‌های منتخب فیلم کوتاه نیستم، به دلیل آن‌که در فراخوان جشنواره اشاره‌ای به چگونگی حضور یا عدم حضور فیلم کوتاه اشاره‌ای نشده بود ! و این مُهم به خواستاری و اصرار فیلمسازان فیلم کوتاه و موافقت ریاست سازمان سینمایی و مدیریت انجمن سینمای جوانان ایران انجام پذیرفت. در ابتدا از «تکرار تاریخ» سخن گفتیم، جالب است گذشته نه چندان دور را ورق بزنیم. در نشریه داخلی انجمن سینمای جوانان ایران، شماره چهارم، دوره سوم، اسفند ۱۳۸۵ یادداشتی با عنوان «پذیرش فیلم کوتاه در جشنواره فیلم فجر به شرط حضور در جشنواره فیلم کوتاه تهران» می‌خوانیم:

بیست و پنجمین جشنواره بین المللی فیلم فجر کوشید تا با نگاهی تازه به بخش نمایش فیلم‌های کوتاه بنگرد. از همین رو، دست به اتخاذ روش‌هایی زد که برخی از آن را ستودند و گروهی دیگر انجام آن را نیازمند از سرگذرانیدن تجربه‌های پیش‌تری می‌دانند. مهم‌ترین موضوعی که حتی پیش از آغاز جشنواره ذهن سینماگران جوان را به خود مشغول داشت، طرح این ضابطه بود که برای شرکت فیلم‌های کوتاه در جشنواره فیلم فجر، این آثار باید در جشنواره فیلم کوتاه تهران حضور یافته باشند. بدیهی است برای کسانی که فیلم‌شان این حضور را تجربه کرده بود، این تصمیم نوید بخش اقبال بیش‌تری برای شرکت در جشنواره فجر بود، چرا که با رقبای بسیار کمتری مواجه بودند. این در حالی است که در سوی دیگر مخالفان عمدتا در زمره کسانی قرار داشتند که امکان حضور در جشنواره فیلم کوتاه تهران را از کف داده بودند و به این ترتیب عملاً امیدواری خود را برای حضور در جشنواره فجر نیز از دست رفته می‌دیدند. شاید اصلی‌ترین انگیزه برگزارکنندگان برای اتخاذ این روش، تولید افزون بر دو هزار عنوان فیلم کوتاه بود که فرایند گزینش فیلم‌های منتخب را به روندی طولانی دچار می‌کرد. روندی که اندکی پیش‌تر توسط چندین گروه در جریان برگزاری جشنواره فیلم کوتاه تهران طی شده بود و استفاده از نتایج آن منطقی جلوه می کرد. از این منظر باید گفت که بی‌شک برگزاری جشنواره ملی و بین المللی فیلم کوتاه تهران ماحصل تلاش یک‌ساله سینمای کوتاه است و تقریبا تمام آثار برجسته فیلم کوتاه تقاضای حضور در آن را دارد. کارنامه‌ای که در پیوند با آثار بین‌المللی می‌کوشد گلچینی از فیلم‌های کوتاه برجسته ایرانی را در معرض دید و داوری قرار دهد. با توجه به این که امسال پیوستگی افزون‌تر بین جشنواره فجر و جشنواره فیلم کوتاه تهران برقرار گردیده و فیلم‌های متقاضی حضور در جشنواره فجر باید منتخب جشنواره فیلم کوتاه تهران باشند. می‌توان گفت فرایند غربالگری و گزینش فیلم‌های کوتاه در مسیری نظام‌مندتر از گذشته قرار گرفته و به این ترتیب، با زنجیره‌ای به هم تنیده از رویدادهای فرهنگی مواجه هستیم. رویدادهایی که از گردهمایی های غیر رقابتی فیلمسازان کوتاه در هفته‌های فیلم کوتاه آغاز می‌شوند و به مرور اهمیت و شدت رقابت در آنها اوج می‌گیرد تا آن که در نهایت در جشنواره بین المللی فیلم فجر در فضایی بین‌المللی و دوشادوش فیلم های بلند به نمایش در می‌آیند.

نگاهی بیندازیم به نظر دو فیلمساز کوتاه در سال ۱۳۸۵٫ سامان سالور می‌گوید «اصولاً فیلم کوتاه و مستند انحصار پذیر و شرط پذیر نیست. بزرگ‌ترین ویژگی این گونه فیلم‌ها جسارت سازندگانش است که شنیده‌ایم در هیچ کجای دنیا پیش شرط‌هایی همانند آن چه در جشنواره فیلم فجر برای پذیرش آثار شاهد هستیم وجود ندارد. از طرفی نمی‌توان سلیقه هیأت داوران جشنواره فیلم کوتاه را برای جشنواره فجر پذیرفت. سال‌هاست در جشنواره فیلم فجر بهترین فیلم کوتاه سیمرغ بلورین دریافت می‌کند اما محدودیتی که برای این دوره از جشنواره در نظر گرفته شده باعث می‌شود برخی فیلم‌ها که در فاصله جشنواره فیلم کوتاه تهران تا جشنواره فیلم فجر ساخته شده‌اند، امکان حضور در جشنواره فجر را نیابند. این در حالی است که فیلم کوتاه جایی برای نمایش ندارد و فقط جشنواره ها به عنوان عرصه‌ای برای نمایش این آثار محسوب می شوند. اگر مسئولان جشنواره فیلم فجر اصرار دارند بخشی به نام فیلم کوتاه در جشنواره باشد، بهتر است شرایط و امکانات دیدن همه فیلم‌های متقاضی را هم فراهم کنند و با این گونه محدودسازی‌ها لزوم وجود این بخش را در جشنواره فیلم فجر زیر سوال نبرند.»

در ادامه هوشنگ میرزایی چنین باور دارد: «رویکرد تازه جشنواره فیلم فجر نسبت به جشنواره فیلم کوتاه تهران ستودنی است و این حرکت نوعی احترام گذاشتن به جشنواره معتبر و مهم فیلم کوتاه تهران محسوب می‌شود. اما این اقدام می‌تواند به عنوان یک امتیاز مثبت

برای فیلم‌هایی به شمار بیاید که متقاضی حضور در جشنواره فیلم فجر هستند . از طرفی این اتفاق در همه جشنواره‌های معتبر دنیا می‌افتد که اگر فیلمی در یک جشنواره انتخاب نشد‌، مانعی برای انتخابش در جشنواره دیگر محسوب نشود. چون سلیقه‌های هیات انتخاب و سیاست‌های جشنواره فیلم فجر و جشنواره فیلم کوتاه تهران ممکن است تفاوت‌هایی با همدیگر داشته باشند. باید به این نکته توجه کرد که در سال‌های اخیر جشنواره بین المللی فیلم فجر که ویترین کاملی از سینمای ایران به شمار می‌آید، در راستای تعامل و با هدف حمایت از جریان تاثیرگذار سینمای کوتاه گام های مثبت و ارزنده‌ای برداشته و با اضافه کردن بخش مسابقه فیلم کوتاه باعث توجه مردم و مسئولین به سینمای کوتاه گردیده است. جشنواره فیلم فجر پشتوانه عظیمی برای فیلم کوتاه است و راهی برای کشف استعدادهای فیلم کوتاه و حمایت از آن به شمار می رود. نباید فراموش کرد که امروز فیلمسازان جوان و جریان فیلم کوتاه نیازمند حمایت مالی، پشتیبانی فنی، نگاه رسانه ای و تعامل همگانی است و برای آشنا ساختن آحاد مردم با سینمای کوتاه باید همه امکانات با هم متحد شوند.»

با نگاهی کوتاه و گذرا به نظر دو فیلمساز کوتاه در ده سال پیش از دل نگرانی‌های‌شان به پیش‌شرط‌های اشاره رفته متوجه می‌شویم که همان زمان در بودن یا نبودن فیلم کوتاه در جشنواره فجر شکی خاکستری وجود داشت و این به محاق رفتن هفت ساله سیمرغ فیلم کوتاه را همان سال‌ها فیلمسازان کوتاه حدس زده بودند. با پایان دوره چهار ساله هر دولت؛ دوباره روز از نو و روزی از نو؛ دوباره کارگروهی و دلیل چرایی سیمرغ فیلم کوتاه و … این برشی از تاریخ جشنواره فجر بود. لازم است پس از پایان این دوره جشنواره روند ثبت‌نام و چگونگی پذیرفتن آثار و انتخاب فیلم‌ها مورد بازنگری قرار گیرد. چرا که دایره هیئت انتخاب و داوری فیلم کوتاه در این چند ساله گروهی بسته بوده است. حکایت شرط حضور در جشنواره جهانی فجر کسب جایزه در جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران و جشن خانه سینما؛ حکایت کنکور دو مرحله‌ای منسوخ شده است. جشنواره فیلم فجر استقلال خود را به تنهایی پس از سی و پنج دوره دارد. آیا گره زدن زلف جشنواره‌ها به همدیگر موجب ارزش و افتخار است ؟ آیا داوری در دو جشنواره پیش شرط شده و عدم نمایش فیلم کوتاه در جشنواره فجر تمامی خواسته و مطلوب فیلمسازان کوتاه است. اهدا سیمرغ فیلم کوتاه در سال ۱۳۹۵ برای آغاز و جریان‌سازی دوباره یک رستاخیز دیگرگونی است اما این تمام خواسته و ارزش فیلم کوتاه نیست.

انجامه: تحیّت و درود بر سیمرغ فیلم کوتاه؛ برای طلبِ بقایش از گزند آفات و پایداریش دست دعا برداریم.

ما را گمان فتد که بماند هزار سال

معلوم صد هزار یقین در گمان ماست

سید جواد میرهاشمی
پژوهشگر و فیلمساز

 

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *